Over Conflict-Vermijding: Vermijden of Confronteren? Tja. Moet je een moeilijk gesprek voeren of juist niet? Oftewel, Vermijden of Confronteren? Want vermijden klinkt zo aanlokkelijk! Dat risico op compleet verkeerd begrepen worden, op afwijzing, angstige gevoelens, slapeloze nachten voorafgaand aan de confrontatie. Bah, mij niet gezien. Of dat mogelijke verdriet bij die ander, het aanschouwen van het inzakken van die ander, dat klein worden… Om nog maar niet te spreken over mijn eigen gevoelens van schaamte en schuld. Oh, wat klinkt vermijden toch heerlijk!
Maar zodra dat besluit intern is genomen, komt er een ander gevoel op. Knagend. Geen aandacht voor mezelf. Boosheid. Over de ruimte die ik niet inneem. Ik hoor mezelf vanbinnen alweer verwijten maken richting de ander. Die ander, die van niets weet. Tja, dat is ook weer niet eerlijk.
Wat is een Moeilijk Gesprek
Een moeilijk gesprek is wat iemand als lastig ervaart om over te praten. En de reden dat iemand het als lastig ervaart, is waarschijnlijk omdat men niet goed weet hoe de ander zal reageren. Als men zeker zou weten dat de ander positief zal reageren, en de relatie geen kans loopt op beschadiging, zal het gesprek niet als ‘moeilijk’ bestempeld worden. Het onderwerp doet er dus niet zoveel toe.
Vermijden of Confronteren
In het boek ‘Difficult Conversations, How to discuss what matters most’ (Stone, Patton en Heen, 2023) wordt dit als Het Dilemma weergegeven. Moet je een moeilijk gesprek voeren of juist niet? Oftewel, Vermijden of Confronteren? In het eerste hoofdstuk (p. 3) wordt een prachtig voorbeeld gegeven van een moeilijk gesprek:
Perhaps the neighbors’ dog keeps you up at night. “Should I talk to them?” you wonder. At first you decide not to: “Maybe the barking will stop. Maybe I’ll get used to it.” But then the dog barks again, and you resolve that tomorrow you are going to talk to the neighbors once and for all.
Now you lie awake for a different reason. The thought of getting into a fight with the neighbors about their dog makes you nervous. You want the neighbors to like you; maybe you’re overreacting.
Eventually, you come back to thinking it’s better to say nothing, and this calms your nerves. But just as you drop off to sleep, that darn dog howls again, and your cycle of indecision starts anew.
Het Dilemma bij Vermijden of Confronteren
Er lijkt geen goede manier om hiermee om te gaan. Als we niets doen, geen actie ondernemen, voelt een gedeelte van onszelf dat we over ons heen laten lopen en niet voor onszelf opkomen. Bovendien ervaren we last van de situatie en willen we juist dat dit verandert. Maar als we ervoor kiezen om het onderwerp aan te kaarten, wordt het misschien allemaal veel erger. Misschien wordt de ander boos, voelen we ons afgewezen of worden we totaal verkeerd begrepen. Misschien verpesten we een relatie, omdat de ander zich gekleineerd voelt. Terwijl dit alles totaal niet de bedoeling was.
Stone e.a. (2023) zeggen verder dat er geen enkele manier bestaat om een moeilijk gesprek dusdanig in te kleden dat de uitkomst altijd positief is. Om in hun woorden te spreken “There Is No Such thing as a Diplomatic Hand Grenade” (p. 3).
Hechting en Confrontatie-Vermijding
Een dergelijk gesprek aangaan is iets makkelijker als je een veilige vorm van gehechtheid kent. Maar ook als je onbewust bijvoorbeeld een vermijdende hechtingsstijl hebt ontwikkeld, kun je een dergelijk gesprek wel voeren. Het vergt sowieso actieve inzet van jezelf.
Hoe vindt Hechting plaats?
In het boek Gehechtheid in de Psychotherapie (2025) wordt gesteld dat de sleutel tot veilige of onveilige gehechtheid te vinden is in de patronen van communicatie tussen het jonge kind en diens opvoeder. De eerste gehechtheidservaringen leveren de oorspronkelijke blauwdruk op van de psyche. Want pasgeborenen zijn niet enkel van hun omgeving afhankelijk om het fysiek te overleven, ze hebben de opvoeder(s) ook nodig om het Zelf te vormen. Een pasgeborene is niet in staat om een eigen gevoel van veiligheid te produceren, daarom gaan we ons hechten. Het is een overlevingsinstinct. Maar wel eentje waarin sprake is van volstrekte afhankelijkheid. Dus omdat de baby zich moet aanpassen, zal hij zich ook aanpassen.
En dit gaat als volgt: Elke structurele positieve/afgestemde reactie van de opvoeder op de non-verbale communicatie van de baby wordt door de baby onbewust geregistreerd als ‘dit hoort erbij’ en elke structurele negatieve of afwijzende reactie op de non-verbale communicatie van de baby wordt door de baby zelf ook onbewust afgewezen. Dit vormt de basis voor een veilig of onveilig gevoel in relatieve context en kan dus als intern werkmodel blijven bestaan tot diep in ons volwassen leven.
Vermijdende Hechting
Wanneer er sprake is van vermijdende hechting, wordt bedoeld dat er een werkmodel is ontstaan waarbij emotie eigenlijk niet geuit wordt, het lijkt alsof er niets gebeurt vanbinnen, maar fysiologisch gezien wordt dit door de baby wel degelijk ervaren. De stress in het lichaam is er absoluut.
“Niettemin is de behoefte aan steun en contact bij gevaar of pijn een ingebouwd evolutionair patroon. Die behoefte kan niet worden uitgewist, maar je kunt je er wel tegen verzetten” (Wallin, 2025, Gehechtheid in de psychotherapie, p.100).
Hechtings-Patronen en hun Beschermende Functie
In mijn blog over hechting leg ik ook nog andere vormen van onveilige hechting uit. Ook bij deze vormen van hechting is het herkennen en reguleren van eigen emoties en faciliteren van een eigen veilig gevoel een uitdaging, omdat het onbewust aangeleerde patroon iets anders doet. Dit doet het overigens uit bescherming. Het wil je helpen!
Allerlei manieren van Vermijden
In het artikel There is No Away: Where Do People Go When They Avoid an Interpersonal Conflict? (Hample & Hample, 2019, Negotiation and Conflict Management Research 13(4), 304-325) worden allerlei tactieken onderzocht die mensen inzetten om een bepaald onderwerp of gesprek te vermijden. Zij stellen dat het bijvoorbeeld kan gaan om lachen, slimme opmerkingen, korte verhaaltjes, stiltes, uitstel, verzoeken om van onderwerp te veranderen, huilen, doen alsof men iets niet begrijpt, non-verbale vermijding, het betrekken van een derde persoon, een interessante maar irrelevante mededeling doen, liegen, beledigen, dominantie in het gesprek, onderbreken, schuldgevoel oproepen, een ad hominem-aanval, fysieke genegenheid, een irrelevant compliment, het beëindigen van het gesprek en het onderwerp taboe verklaren.
Bijna-Vermijding
Daarnaast wordt ook nog passief-agressief gedrag benoemd, maar dat wordt gezien als ‘bijna-vermijding’; het lijkt op opgeven, maar het gebeurt op een manier die bepaalde reacties uitlokt. Bijvoorbeeld door middel van slachtofferschap dat een gevoel van schuld kan oproepen, waardoor juist bij de ‘opgever’ een dominant gevoel ontstaat in plaats van de eerdere stress van het conflict.
Waarom Vermijding?
Deze tactieken worden door mensen ingezet om weg te kunnen gaan van het bedreigende en ongewenste, maar ook om te kunnen bewegen richting het vertrouwde en rustigere. Helaas concluderen Hample & Hample (2019) ook in dit artikel dat de opluchting van vermijding vaak wordt gevolgd door een soort cognitieve en emotionele ‘kater’.
Wat is de kern van jouw Vermijdings-Beweging?
Wanneer we een situatie wel zouden willen veranderen, maar waarin we zeer opzien tegen ‘het gesprek aangaan’ en daarom liever kiezen voor het vermijden ervan, is het van belang om bewust te worden van waar we eigenlijk zo tegenop zien. Welke reactie(s) van de ander willen we ab-so-luut voorkomen? Welk gevolg(-en) willen we vermijden? Is het boosheid wat ons angst inboezemt? Is het ‘niet weten hoe de ander over ons denkt daarna’ wat angst oproept? Of is het het eventuele verdriet van de ander wat ondraaglijk is om naar te kijken? Is het het klein worden van de ander of is het juist het groot worden van de ander? Of misschien is het beiden, maar hebben ze beiden een ander effect vanbinnen?
Bewustwording van Vermijden
In ‘The Developing Mind, How relationships and the brain interact to shape who we are’ (Siegel, 2020) wordt bewustwording als een groot goed gezien. Er wordt gesteld dat ons bewustzijn en wijzelf worden gevormd door onze mate van bewustzijn van onszelf en van de relaties die we aangaan met anderen, maar ook met de gehele wereld.
Conflict-Vermijding en jouw Verhaal
Bewustwording van waarom we iets vermijden en wat we precies vermijden is dus van belang. Er is dus nieuwsgierigheid over onszelf nodig! Vragen als ‘Waar heeft dit mee te maken?’ en ‘Ken ik dit gevoel of deze angst?’ zijn essentieel. Het is een manier om meer te weten te komen over je eigen beweging van vermijding en de geschiedenis ervan. Soms is dit al voldoende om het gesprek wel aan te gaan omdat iets in jezelf beseft dat je angst of vrees niet geldt voor dit gesprek. Maar helaas is dit niet altijd het geval.
Hoe voer je een moeilijk Gesprek?
Stel, je bent er wel achter wat maakt dat je het gesprek wilt vermijden. En vervolgens ben je er klaar voor om het gesprek wel aan te gaan. Dan is wellicht nog de vraag, hoe precies? Hoe voer je een moeilijk gesprek? Want, zoals Stone, Patton en Heen stellen in hun boek Difficult Conversations (2023, p.7):
“No matter how good you get, difficult conversations will always challenge you”.
De Drie Gesprekken en de Drie Verhalen
Stone, Patton en Heen (2023) introduceren twee belangrijke termen: ‘Gesprek’ en ‘Verhaal’. Bij ieder (gesprek over een) conflict is er sprake van Drie Gesprekken en Drie Verhalen. Met de ‘Drie Gesprekken’ wordt bedoeld dat er bij iedere situatie die zich heeft voorgedaan sprake is van drie verschillende lagen die iedere partij moet exploreren voor zichzelf:
- Wat is er eigenlijk gebeurd volgens mijn visie?
- Welke gevoelens spelen mee bij mij?
- Welke identiteits-kwesties worden bij mij geraakt?
Het Eerste Gesprek: wat is er gebeurd
Het Eerste Gesprek gaat dus over: “Wat is er gebeurd”. Het gaat hierbij niet om vast te stellen wie van de partijen de waarheid in pacht heeft of wie er schuld heeft. Het gaat om vaststellen wat er volgens de ene partij is gebeurd. Daarbij kan worden nagedacht over ‘wat zou er volgens de andere partij zijn gebeurd?’, maar dit is geen eis. Zolang er maar het inzicht is dat de ander waarschijnlijk een andere inhoud heeft bij het eerste punt.
Het tweede Gesprek: wat zijn mijn gevoelens
Het ‘Tweede Gesprek’ gaat over gevoelens die meespelen. Gevoelens zijn uitermate van belang, omdat ze een integraal onderdeel van het gehele conflict zijn. Juist ómdat er gevoelens zijn, is er sprake van een conflict. Daarnaast bestaan relaties vooral uit gevoelens. Het is dus van groot belang om je eigen gevoelens in het conflict helder te hebben.
“Have your feelings or they will have you” (Stone e.a., p.107).
Onbewuste gevoelens zullen zichtbaar worden in het gesprek over het conflict. Ze zullen bijvoorbeeld doorklinken als verwijten of worden zichtbaar in je lichaamstaal wat de ander (onbewust) zal oppikken. En dat drijft allemaal af van het werken richting een oplossing. Bewustzijn en erkenning van je eigen gevoelens geven je een stevig gevoel, ook al zijn de gevoelens zelf alles behalve stevig. Bovendien maakt het het luisteren naar de andere partij een stuk gemakkelijker. Wanneer je je eigen gevoelens erkent, sta je open om te luisteren naar de gevoelens van de ander.
Het derde Gesprek: mijn identiteit verankeren
Het ‘Derde Gesprek’ gaat over je eigen identiteit: ‘Wat zegt het allemaal over mij?’, ‘Wat staat er voor mij op het spel?’. Het gaat over exploreren van wie je bent en hoe je jezelf ziet. Is er sprake van een negatieve impact op mijn zelfvertrouwen, mijn zelfbeeld of mijn visie van wie ik ben in deze wereld door deze situatie? Zijn mijn onzekerheden aangeraakt door wat er is gebeurd? Bij dit punt hoort ook de verantwoordelijkheid onder ogen zien van je eigen aandeel in het conflict.
Het besluit om het conflict aan te gaan
Om te komen tot de beslissing om het gesprek over het conflict wel of niet te voeren, dien je, volgens Stone, Patton en Heen (2023) eerst de Drie Gesprekken te definiëren voor jouw eigen kant van de situatie en op sommige punten misschien te mijmeren over de kant van de ander. Vooral de vraag ‘kan ik het loslaten, écht loslaten, zonder het adresseren en wat gebeurt er dan in mij?’ is van belang. Want dan weet je of het alternatief van het niet doen, een optie is.
De juiste houding bij het conflict
Als je beslist om het gesprek aan te gaan en te komen tot een volgende stap in het oplossen van conflict, is het van belang om de juiste houding aan te nemen. Het ligt dus niet in de bedoeling om de andere partij te overtuigen van jouw waarheid (jouw Drie Gesprekken) ofwel te kiezen voor de waarheid van de andere partij (de Drie Gesprekken van de Ander). De juiste houding is gelegen in het erkennen van beide waarheden. Erkennen van de gevoelens van beide partijen is hierin een cruciaal onderdeel. Erkennen betekent niet ‘het ermee eens zijn’, het betekent dat je het écht hebt gehoord, dat het indruk maakt en dat je vindt dat het ertoe doet.
De waarheid van de ene partij, dus de Drie Gesprekken van de Ene partij, en de waarheid van de ander, dus de Drie Gesprekken van de Ander worden de ‘Verhalen’ genoemd. We hebben dus tot nu toe twee Verhalen: je Eigen Verhaal en het Verhaal van de Ander.
Het daadwerkelijke gesprek over het conflict
Als het voorwerk is gedaan, dus de Drie Gesprekken zijn gedefinieerd, en je hebt besloten te confronteren, om het gesprek aan te gaan, zijn er nog 2 stappen te gaan in het voeren van het daadwerkelijke gesprek.
Stap 1: het Derde Verhaal
De start van een constructief gesprek over het conflict is het Derde Verhaal. Dit Derde verhaal is het verhaal vanuit het perspectief van de mediator. Ook al is er geen mediator aanwezig, het perspectief kan wel op tafel worden gelegd als goed en neutraal begin van het gesprek. Dan beginnen we namelijk bij Het Verschil tussen beide Verhalen. En dat er een verschil is, hoeven we niet te betwisten.
Stap 2: De Uitnodiging
De volgende stap aan het begin van gesprek is het uitnodigen van de Ander om deel te nemen aan het gesprek en duidelijk te maken wat het doel van het gesprek is, namelijk het willen kunnen begrijpen van het perspectief van de ander (dus hun Verhaal), gelegenheid hebben om je Eigen Verhaal te vertellen en gezamenlijk te kunnen komen tot een volgende stap. ‘Make them partner in figuring it out!’.
Nog een paar belangrijke richtlijnen om het gesprek goed te kunnen voeren:
- Wees duidelijk en helder in je Eigen Verhaal, presenteer je Eigen Verhaal niet als De waarheid en overdrijf niet door woorden als ‘altijd’ en ‘nooit’ te gebruiken;
- Wees nieuwsgierig en vraag aan de ander hoe en waar hij het anders ziet en waarom;
- Probeer te herkaderen waar nodig. Bijvoorbeeld: beschuldigingen herkaderen naar gevoelens, ‘gelijk hebben’ herkaderen naar ‘een gezichtspunt’, een gevoel van schuld herkaderen naar ‘het aandeel’.
Stap 3: Heen en Weer
Het daadwerkelijke gesprek dient te worden gevoerd aan de hand van de inhoud van de Drie Gesprekken. Hierin gaat het uiteraard heen en weer tussen beide partijen.
Samengevat: het Vijf Stappen Plan voor Confrontatie
Aan het einde van het boek hebben Stone e.a. het geheel samengevat in een vijf stappen plan voor het Confronteren (p.279).
- Bereid je voor door de Drie Gesprekken te doorlopen.
- Het Eerste Gesprek is ‘wat is er gebeurd volgens mij?’, vragen als ‘waar komt mijn issue eigenlijk vandaan’, ‘welke impact heeft de betreffende situatie op mij’ en ‘wat heb ik bijgedragen aan het probleem’? Mijmeren over het perspectief van de Ander is een optie, bijvoorbeeld door vragen als ‘Wat zou de intentie van de ander kunnen zijn?’, ‘Welke impact heb ik op hen gehad?’ en ‘Wat heeft de ander bijgedragen aan het probleem?’.
- Het tweede Gesprek heeft betrekking op het Begrijpen en Bewustzijn van je eigen Gevoelens. Dit is inclusief alle eigen manieren in het algemeen om met situaties om te gaan en welke gevoelens er nu spelen. Ook het mijmeren over de vraag ‘wat zou de ander voelen?’ is van belang.
- Het derde Gesprek heeft betrekking op het Verankeren van je eigen Identiteit. Wat staat er voor je gevoel op het spel met betrekking tot je eigen identiteit? Waarin word je echt geraakt? Wat staat er wellicht op het spel voor de ander?
- Stel je doel en besluit om het al dan niet adresseren.
- Wat hoop je te bereiken met dit gesprek? Verander eventueel je ‘ik heb gelijk’-houding naar een lerende, delende en oplossingsgerichte houding.
- Is je gekozen manier de beste manier om het issue te adresseren? Heb je het issue echt verankerd in je eigen beeld van je identiteit? Wat gebeurt er als je het issue niet adresseert? Kan het op een andere manier?
- Begin vanuit het Derde Verhaal.
- Beschrijf het probleem als het Verschil tussen de Beide Verhalen. Beide gezichtspunten zijn van belang en zijn onderdeel van het gesprek.
- Deel het doel dat je graag wilt bereiken.
- Nodig de Ander uit om deel te nemen als een oplossingspartner om deze situatie uit te vogelen en naar de volgende stap te brengen.
- Exploreer het Verhaal van de Ander en je Eigen Verhaal.
- Luister met als doel het kunnen begrijpen van het perspectief van de Ander. Erken de gevoelens van de Ander. Vat samen om te zien of je het goed hebt begrepen. En probeer te begrijpen hoe jullie samen in deze situatie zijn beland.
- Deel je eigen gezichtspunt, je Eigen Verhaal inclusief je eigen gevoelens.
- Herkaderen waar nodig!
Bijvoorbeeld: beschuldigingen herkaderen naar gevoelens, ‘gelijk hebben’ herkaderen naar ‘een gezichtspunt’, een gevoel van schuld herkaderen naar ‘het aandeel’.
- Probleem oplossen. Deze stap is aangebroken als je hebt begrepen waar het bij beiden écht over gaat en waarom:
- Ontwikkel opties die tegemoetkomen aan de belangrijkste zorgen en belangen van beide partijen.
- Kijk naar de normen voor wat er zou moeten gebeuren. Houd de standaard van wederzijdse zorg in gedachte; relaties die altijd eenzijdig zijn, houden zelden stand.
- Bespreek hoe jullie de communicatie open kunnen houden.
Hulp door therapiepraktijk Susan
Ben jij op zoek naar ondersteuning bij het onderzoeken van je eigen vorm van conflict-vermijding? Therapiepraktijk Susan biedt je een veilige, rustige omgeving waarin je je gevoelens kunt uiten en je gedachten kunt exploreren. Ik heb geen enkel oordeel. We kunnen samen nadenken hoe jouw geschiedenis en identiteit meedoen in het dilemma Confronteren of Vermijden. En uiteraard kunnen we EMDR toepassen als het bijdraagt en als je dat wilt.
Ik ontvang je graag in mijn praktijk in Breda! Je kunt meteen zelf je eerste sessie inplannen via de online agenda op de contactpagina of neem contact op via mail, whatsapp, telefoon of de socials. Ben je woonachtig in de omgeving Breda, Zundert, Etten-Leur, Oosterhout of Roosendaal?
Je bent van harte welkom!
Wil je meer lezen over zelfvertrouwen, vertrouwen en verbinding? Lees dan de volgende blogs: