Over Vriendschap - Therapiepraktijk Susan

Over Vriendschap. We zijn allemaal anders in onze behoefte en ons vermogen om het sociale aspect van het leven invulling te geven. Vrienden maken en hebben mág, maar het hoeft niet. We hebben wel iets nodig van sociaal contact, maar dat hoeft geen ‘boezemvriendschap’ te zijn. Het mag, maar het hoeft niet. Het leven zelf kent deze regels niet.

Daarbij is de sociale wereld van de mensheid een zeer complex geheel. Zoals Dunbar zegt in het boek Friends (2021):

The human social world is possibly the most complex phenomenon in the observed universe (Dunbar, 2021, p.112).

Emerson (1841) heeft daar een mogelijke verklaring voor. Hij stelt:

Every man alone is sincere. At the entrance of a second person, hypocrisy begins (Emerson, 1841, H. VI).

Platonische liefde en romantische liefde

Laten we beginnen bij de plaats van vriendschapsrelaties in een mensenleven. Bijzonder hierin is dat we, ten opzichte van de romantische liefde, eigenlijk niet zo’n hoge dunk hebben van de platonische liefde. In het boek Platonic (2022) worden ook uitdrukkingen hierover aangehaald, zoals ‘we zijn alleen maar vrienden’ of ‘zullen we méér zijn dan alleen maar vrienden?’. Dit laatste duidt dan op een romantische relatie. Platonische liefde of vriendschapsliefde behoort blijkbaar tot een lagere vorm van liefde?

Platonische liefde als hoogste vorm van liefde

Maar dit is echt niet altijd zo geweest. Er zijn tijden geweest waarin de platonische vorm van liefde als de mooiste en hoogste vorm van liefde werd gezien, juist omdat er geen lichamelijke begeerte bij komt kijken. Juist deze vorm van liefde, de liefde voor het binnenste, het innerlijk van de mens, werd als het hoogst haalbare gezien.

In de 16e eeuw heeft Michel de Montaigne (2024) essays aan deze vorm van liefde gewijd. Hij zegt hierover:

Bij de vriendschap heerst een totale, alomvattende warmte, die mild en gelijkmatig, bestendig en kalm blijft, een en al zachtheid en glans, die niets fels en verzengends heeft (Montaigne, 2024, p. 15).

Hij maakt hierbij een onderscheid tussen twee verschillende soorten vriendschap. Er zijn vriendschappen die bestaan omdat je je met elkaar goed kunt vermaken of omdat je dezelfde zaken mooi vindt. Deze vriendschappen kun je in zijn ogen ook delen met anderen. De andere vorm van vriendschap is gebaseerd op het gevoel van verbinding tussen twee zielen.

Verbinding van de ziel

Deze vorm van vriendschap, die gebaseerd is op de verbintenis met de ziel van de ander, kan niet gedeeld worden. Dit kan uitsluitend tussen twee mensen ontstaan. Het hele hart en de gehele ziel wordt hierin geïnvesteerd, er wordt niets achtergehouden, de inzet is van beiden onvoorwaardelijk, zuiver en betrouwbaar. En dit is de mooiste vorm van liefde, volgens Montaigne (2024). Hij kende zo’n vriendschapsliefde en heeft daarover de (tegenwoordig) bekende uitspraak gedaan: ‘Omdat hij het was. Omdat ik het was’.

Liefde tonen in een vriendschap

In een recente aflevering van de podcast ‘Even Denken’ (2026) onderzoekt Denys waarom vriendschap en seksuele relaties voor de meeste mensen gescheiden blijven. ‘Waarom hebben we geen seks met onze vrienden?’ is de vraag die wordt behandeld in deze podcast. Zijn uitgangspunt is dat vriendschap een eigen waarde heeft. Het gaat over vertrouwen, veiligheid en een andere vorm van intimiteit dan in een romantische liefdesrelatie. Cultureel gezien hoort het hebben van een seksuele relatie niet bij een vriendschapsliefde. We kunnen wel affectie tonen. Bijvoorbeeld door warme begroetingen, fijne aanrakingen en in woorden te uiten hoe blij je bent de ander te zien of te spreken. Ook dan wordt er liefde gevoeld.

Vriendschap als vrije relatie

Vriendschap is een vrije relatie. Anders dan bij familie het geval is, kies je je vrienden zelf. Juist daarom is vriendschap volgens Denys (2026) een bijzondere vorm van verbondenheid: het berust niet op verplichting, maar op wederzijdse keuze. Daarbij is er ook geen ritueel dat de vriendschap officieel maakt. Het is een relatie die beiden graag aangaan en willen behouden (Franco, 2022).

Vriendschap is een tweezijdig proces. Het vraagt inzet van beide partijen: tolerant zijn naar elkaar, naar elkaar toe bewegen in de zin van ‘proberen elkaar te begrijpen’ en de wil hebben om tijd voor elkaar vrij te maken (Dunbar, 2021).

Eros (romantic passion) will have naked bodies; Friendship naked personalities (Franco, 2022, p. 10).

Drie soorten vriendschap

In Ethica Nicomachea (ongeveer 350 v.Chr.), waarin Aristoteles de vraag centraal stelt hoe de mens gelukkig kan worden, is vriendschap een belangrijk onderwerp. Volgens hem zijn er drie vormen van vriendschap:

De vriendschap met het genot als motief
De vriendschap met het nuttige als motief
De vriendschap die gebaseerd is op verbinding omdat de ander is wie die is

En iedere vorm van vriendschap kent ‘een eigen voorwerp’ van liefde, zonder oordeel hierover. Aristoteles verwoordt het als volgt:

Want bij elk van deze vormen is er sprake van wederzijdse liefde die voor betrokkenen niet onopgemerkt blijft, en zij die elkaar liefhebben wensen elkaar het goede toe in zoverre zij van elkaar houden. Waar het nuttige het motief vormt van vriendschap, houden mensen niet van elkaar om de persoon zelf, maar slechts in zoverre zij van elkaar iets goeds kunnen verwachten. Dit geldt op dezelfde manier ook voor hen die van elkaar houden om het genot. Want niet vanwege hun karakter houden zij van gevatte mensen, maar omdat zij van hen genieten (Aristoteles, 2026, p. 235).

Vriendschap op basis van verbinding

De vriendschap die gebaseerd is op verbinding lijkt op de beschrijving van vriendschap die Montaigne (2024) ook hanteert. Het is volgens Aristoteles (2026) de meest zeldzame, maar ook meest bestendige en duurzame vorm van vriendschap. De vriendschap op basis van genot en plezier kan snel gesloten worden. Er is geen langdurige periode voor nodig is om erachter te komen waarvan beide personen genieten, want wellicht kom je elkaar juist tegen bij de vorm van genot die gedeeld wordt. Daarentegen heeft de vriendschap op basis van verbinding een lange aanloop nodig en vereist het tijd en vertrouwdheid. Want de wens om vrienden te zijn ontstaat snel, maar de vriendschap zelf niet, aldus Aristoteles (2026).

Vriendschap vraagt tijd

Er is tijd nodig om ervaring met iemand op te doen, om plezier met elkaar te kunnen delen, serieuze gedachten en vraagtekens uit te wisselen, gesprekken te kunnen voeren en op allerlei andere manieren tijd met elkaar door te brengen. Men kan niet veel van dit soort vriendschappen hebben, simpelweg omdat de tijd er niet is. In deze vriendschap bestaat geen superioriteit, enkel gelijkwaardigheid. En er is ruimte voor oprecht liefhebben.

Vriendschap en gelukshormonen

Een positief resultaat van een fijne vorm van vriendschap is de aanmaak van endorfines, een van de zogeheten ‘gelukshormonen’. Samen lachen of samen een maaltijd genieten terwijl er een goed verhaal wordt verteld heeft een positieve uitwerking op je systeem.

Vriendschap en eenzaamheid

Een bepaalde mate van sociale connectie is nodig om als mens goed te kunnen functioneren. Net zoals we zuurstof, water en voedsel nodig hebben, hebben we ook een bepaald niveau van sociale connectie nodig. Wanneer we dit te weinig ervaren, kunnen we een gevoel van eenzaamheid krijgen. Eenzaamheid en vriendschap zijn volgens Dunbar (2021) twee kanten van dezelfde sociale medaille. Gedurende het leven zijn we soms aan de ene kant en soms aan de andere kant.

Vriendschap en eigen ontwikkeling

Vriendschap kan je ook op andere manieren beïnvloeden, bijvoorbeeld door voorbeeldgedrag van de ander of omdat je ergens op gewezen wordt. Het woord ‘wederkerigheid’ kan betekenis krijgen in vriendschap, omdat het er is of omdat het juist ontbreekt.

Vriendschap kan je ook transformeren, omdat je met andere werelden, muziek of hobby’s te maken krijgt die je zelf in eerste instantie niet gekozen zou hebben. Het kan je naar delen van de wereld brengen, waar je uit jezelf niet zou komen. Het kan je inzichten geven, doordat je jezelf ziet door de ogen van de ander of omdat je jezelf hoort praten. En het kan je leren wat ‘troost’ en ‘steun’ eigenlijk betekenen.

Volgens Franco (2022) helpt vriendschap om je eigen empathische vermogen te leren kennen, ontwikkel je jezelf door het leven van een ander te zien, helpt het je te begrijpen wie je zelf bent en maakt het je vriendelijker.

Vriendschap en schaamte

Schaamte is een gevoel dat ieder mens kent en dat een zeer naar gevoel is. Volgens de evolutionaire psychologie geeft het een signaal af dat je gedrag niet past bij waarden en normen van de groep waartoe je behoort. Door het gevoel van schaamte word je hierop geattendeerd. Maar hierdoor kun je je vervolgens ook heel erg afgesloten voelen van de rest van de mensheid.

Wanneer we ons verhaal delen, in vertrouwen kunnen vertellen wat er is gebeurd of wat je hebt gedaan, als er met vriendelijkheid wordt gereageerd of wellicht met herkenning, dan voelen we ons juist weer dichter bij de mensheid komen. Vriendschap kan hierin dus een positieve rol spelen. Door het met vrienden te delen kun je je eigen misstap aanvaarden. En voel je je weer onderdeel van de mensheid.

Wat willen we ontvangen in een vriendschap?

Wat we willen ontvangen in een vriendschap is dat we ons gezien voelen en dat we worden bevestigd in wie we zijn (Van Marrrewijk, 2026).

En als er sprake is van een diepe vriendschap, of vriendschap op basis van verbinding van het innerlijk, dan is een vorm van intimiteit datgene wat je bij elkaar houdt. Dit kan ook ‘zelfonthulling’ betekenen. Dus het jezelf laten zien aan de ander door je gevoelens te delen, je kwetsbaarheden of wat je meemaakt in het leven. Dat maakt een band hechter en zorgt voor meer begrip.

Wederzijds begrip, authenticiteit, vertrouwen, loyaliteit, zorgzaamheid, hulp in tijden van nood; het zijn allemaal belangrijke ingrediënten voor een langdurige, diepe vriendschap (Gieles, 2026).

Wederkerigheid in vriendschap

Een andere belangrijke factor voor een goede vriendschap is wederkerigheid. Dit houdt in dat het uitreiken naar de ander, het initiatief, het contact en het bereid zijn om te delen van beide kanten komt. Een vriendschap kan niet door één persoon alleen worden gedragen, er moet sprake zijn van een wisselwerking van geven en ontvangen (Deen, 2026).

Emerson (1841) stelt dat er twee zaken van belang zijn in een vriendschap:

One is truth. A friend is a person with whom I may be sincere. Before him I may think aloud. The other one is tenderness. .. Can another be so blessed and we so pure that we can offer him tenderness?
(Emerson, 1841, H. VI).

Als conclusie stelt hij dat de essentie van vriendschap ‘heelheid’ bevat, een volstrekte grootmoedigheid en vertrouwen. Vriendschap gaat niet uit van zwakheid en hoeft daar geen rekening mee te houden. Zij behandelt de ander als een god, opdat zij beiden vergoddelijkt kunnen worden (Emerson, 1841).

Hoe maak ik nieuwe vrienden als volwassene?

Hoe maak je eigenlijk nieuwe vrienden? Als volwassene vrienden maken vergt veel inzet en tijd. Het gaat niet zomaar vanzelf, zoals kinderen die soms in een half uur een nieuw vriendje kunnen maken. Als volwassene moet je er meer voor doen en heeft het veel tijd nodig om een vriendschap daadwerkelijk te laten ontstaan. Of, zoals hier verderop in deze blog wordt beschreven: geboren te laten worden. Het begint wellicht al met de vraag: Waar ontmoet je mensen?

Franco (2022) geeft in haar boek een vierstappenplan over hoe je nieuwe vrienden maakt:

Zoek een groep die regelmatig bijeenkomt en sluit je erbij aan;
Ga ervan uit dat de mensen in de groep je aardig vinden;
Doorbreek subtiel vermijdingsgedrag door een gesprek aan te knopen met anderen in de groep;
Nodig de persoon (of personen) met wie je de beste klik hebt uit om eens één-op-één af te spreken.

Daarnaast geeft ze nog een zestal tips:

Vriendschap berust niet op geluk. Neem zelfbewust het initiatief en begeef je in omgevingen die voortdurende, ongeplande interactie en gedeelde kwetsbaarheid mogelijk maken, zodat er vriendschappen kunnen ontstaan.
Probeer geen vriendschappen te verwaarlozen omwille van een romantische relatie. Juist een fijne vriendschap kan de huidige romantische relatie beter maken.
Ga ervan uit dat mensen je mogen. Wanneer je je angstig of schuchter voelt om iemand te benaderen, herinner jezelf dan dat er zoiets bestaat als een ‘liking-gap’, waarschijnlijk mogen mensen je meer dan jij denkt.
Wanneer je het idee hebt dat een interactie niet goed verloopt, vraag jezelf dan af welke signalen die ander afgeeft daarover. Als je dit niet goed kunt duiden, herinner jezelf er dan aan om ervan uit te gaan dat de ander je mag.
Overwin je neiging tot vermijding. Wanneer je al contact gemaakt hebt met mensen, ga hun dan met dezelfde energie tegemoet als ervoor.
Sluit je aan bij iets wat regelmatig terugkomt en wat een verdieping kent, volg bijvoorbeeld de gehele cursus en niet alleen de workshop of sluit je aan bij een vrijwilligersnetwerk voor meerdere evenementen.

Wie worden onze vrienden?

Wie worden eigenlijk onze vrienden? Dunbar (2021) introduceert hier de term ‘Homophily’ oftewel ‘Sociale Homofilie’ (niet te verwarren met geaardheid). Hij stelt dat er zeven pijlers zijn die van invloed zijn op de mate van vriendschap met een ander levend wezen. Hoe meer van deze zeven pijlers overeenkomen, hoe meer je je op gevoelsniveau dichterbij die ander voelt en hoe meer tijd en energie je aan en met iemand wil besteden. Je voelt je nu eenmaal het meest op je gemak bij iemand die op je lijkt, aldus het onderzoek van Dunbar (2021).

De zeven pijlers zijn als volgt:

Dezelfde taal of dialect spreken
Opgroeien in dezelfde buurt of locatie
Dezelfde opleidingservaringen en carrière–ervaringen hebben
Dezelfde interesses en/of hobby’s hebben
Dezelfde visie op de wereld delen
Dezelfde soort humor hebben
Dezelfde muzieksmaak hebben

Om erachter te komen hoeveel pijlers jullie gemeenschappelijk hebben, is er in beginsel wat tijd-spenderen-met-elkaar nodig. Vervolgens kun je beslissen hoe hecht de vriendschap zal zijn. Hier bedoelt Dunbar (2021) dat vriendschappen niet ‘gemaakt’ worden, maar dat vriendschappen ‘geboren’ worden. Het kan dus enige tijd duren voordat je weet of je een of meer mensen hebt ontmoet die grotendeels dezelfde invulling van de zeven pijlers hebben als jijzelf.

Onderhouden van een vriendschap

Als je vriendschap hebt gesloten of als een vriendschap is geboren, dient de vriendschap te worden onderhouden. In het boek van Friends van Dunbar (2021) worden zes regels weergegeven die aangemerkt worden als de sleutels voor het onderhouden van een goede en stabiele vriendschappelijke relatie:

Voor een vriend opkomen als die er niet bij is
Belangrijk nieuws delen
Emotionele steun bieden wanneer dat nodig is
Elkaar vertrouwen en in elkaar vertrouwen stellen
Vrijwillig hulp aanbieden wanneer dat nodig is
Je inspannen om de ander blij te maken

Overigens gaat het hier niet over zelfopoffering. Er kunnen uiteraard grenzen zijn aan hulp en inspanning. Wederkerigheid is van belang hierbij!

Hoeveel vrienden is realistisch?

Hoeveel vrienden is eigenlijk realistisch? Kun je heel veel echte goede vrienden hebben of juist niet? Dunbar (2021) spreekt in zijn boek Friends over ‘circles of friendship’. Hij doelt hiermee op kringen van vriendschappen die, zo blijkt uit onderzoek, een bepaald maximum aantal mensen kent. Hij benoemt het verschil tussen ‘close friends’, ‘best friends’ en ‘good friends’, met respectievelijk de maxima 5, 10 en 35. Onder de eerste kring, ‘close friends’ vallen ook de vriendschappen bedoeld op basis van verbinding, zoals Aristoteles (2026) beschrijft. Dunbar (2021) noemt deze ‘intimates’. Daarvan kun je er volgens hem maar 1 of 2 hebben. Deze vriendschap is dus onderdeel van de kring ‘close friends’. In de kringen daar rondom heen kunnen de vriendschappen op basis van genot en de vriendschappen op basis nut onderdeel uitmaken. Ook tijdelijke vriendschappen, omdat een bepaalde gebeurtenis verbindt, kunnen daaronder vallen. Bijvoorbeeld omdat je samen een reis hebt gemaakt of een avontuur hebt beleefd. Of omdat je eerder een hechtere vriendschap hebt gekend, levenspaden uit elkaar zijn gelopen, maar je nog wel contact onderhoudt. Overigens zijn deze getallen maxima en absoluut geen must-haves.

Vriendschap en conflict

Zoals in iedere relatie, kunnen er conflicten ontstaan in de vriendschapsrelatie. In mijn blog over Conflicten Aangaan of Vermijden heb ik beschreven dat je er niet altijd voor hoeft te kiezen om het aan te gaan. Je kunt het ook laten. Maar enkel als dat geen innerlijke wrijving oplevert. Als je ervoor kiest om het issue wel bespreekbaar te maken, is er een stappenplan beschreven hoe je dit het beste kunt aanpakken. Mijn blogs over Vergeven en Opnieuw Vertrouwen kunnen hierbij ook van belang zijn.

Het einde van een vriendschap

Vriendschappen kunnen, net als iedere relatie, tot een einde komen. Er zijn twee manieren hoe een vriendschap ten einde komt, zegt Dunbar (2021). Door één catastrofaal moment of via een zogeheten ‘fade-out’, oftewel het langzaam laten verwateren totdat er geen aandacht meer voor is. Hij heeft ook een opsomming gemaakt van de 10 meestgenoemde redenen waarom vriendschappen ten einde komen:

Gebrek aan aandacht voor elkaar
Gebrekkige communicatie
Uit elkaar gegroeid
Jaloezie
Problemen met alcohol of drugs
Angst over de relatie
Concurrentie van rivalen
Opstokerij door anderen
Vermoeidheid
Misverstanden en culturele verschillen

Waarbij de eerste vier redenen goed zijn voor meer dan 50% van alle beëindigingen (Dunbar, 2021).

Aristoteles (2026) is van mening dat vriendschappen verbroken mogen worden wanneer het onderwerp van hun vriendschap, te weten nut, genot of verbinding, niet meer overeenkomt met wat zij voor ogen hebben. Misschien is de vorm van genot en plezier bij de één veranderd en bij de ander niet. Misschien heeft de één een bepaald gedachtengoed geadopteerd dat helemaal niet meer overeenkomt met de ander. Zijn idee over vriendschappen die eindigen:

Vele vriendschappen worden verbroken wanneer de gesprekken ontbreken (Aristoteles, 2026, p. 238).

Rouw over vriendschap die over gaat

Soms gaat de vriendschap over, terwijl het niet je eigen keuze is. Dit brengt een verlies. Het brengt een afscheid dat je verplicht bent om te nemen, terwijl dit niet jouw keus is. Rouw is wat het nodig heeft. Bij iedere verandering in het leven hoort ook een vorm van verlies en een proces van verliesverwerking. En daar horen gevoelens bij. Het omgaan met de gevoelens die op ons afkomen bij het ervaren van een verlies, groot of klein, is een opgave waar we voor staan. En wat is nu een goede manier? Verdringen? Je erdoor laten meeslepen, oftewel erin verdrinken? De meest prettige manier voor je eigen systeem is openstaan, ervaren, zonder je te laten meeslepen. Door in een rustige en kalme omgeving woorden te kunnen geven aan je eigen gevoelens kun je ‘ervaren, zonder je erin te laten meeslepen’. Op deze manier ontstaat een klein beetje kalmte in je eigen systeem.

Literatuur

Aristoteles. (2026). Ethica Nicomachea (C. Hupperts & B. Poortman, Vert.). Damon.
Dunbar, R. I. M. (2021). Friends: Understanding the power of our most important relationships. Little, Brown.
Emerson, R. W. (1841). Friendship (H. VI). In Essays, First Series. Project Gutenberg (2021).
Franco, M. G. (2022). Platonic: How the science of attachment can help you make and keep friends. G. P. Putnam’s Sons.
Montaigne, de M. (2024) Vriendschap is liefde (H. van Pinxteren, Vert.). Athenaeum Polak & Van Gennip.
Universiteit van Nederland. (2026, 22 juni). Waarom hebben we geen seks met onze vrienden? [Podcastaflevering]. Even Denken.
Deen, F. (2025, 6 november). Waarom vriendschappen stuklopen (en dat niet altijd erg is). Psychologie Magazine.
Van Marrewijk, L. (2026, 13 februari). Waarom vieren we onze liefde wel, maar onze vriendschap niet? Psychologie Magazine.
Gieles, J. (2026, 3 juni). Dit zijn volgens onderzoekers de 10 (ongeschreven) regels van vriendschap. Psychologie Magazine.

Hulp door therapiepraktijk Susan

Wil je een bepaalde vriendschapsrelatie wat meer uitdiepen en exploreren? Wil je beter zicht krijgen op wat voor vriendschappen bij jou passen of wat je als lastig ervaart in een vriendschap? Je bent van harte welkom in mijn praktijk. Middels gesprekstherapie bied ik een veilige ruimte om je gevoelens te verkennen en ervaringen te delen. Zo komen we tot inzichten in wat voor jou wel en niet werkt in vriendschappen en krijg je meer inzicht in jezelf.

Indien passend en gewenst, kunnen we daarbij ook gebruikmaken van EMDR om belastende ervaringen te verwerken die invloed hebben op hoe je jezelf, anderen of de toekomst ervaart.

Ik ontvang je graag in mijn praktijk in Breda! Je kunt meteen zelf je eerste sessie inplannen via de online agenda op de contactpagina of neem contact op via mail, whatsapp, telefoon of de socials. Ben je woonachtig in de omgeving Breda, Zundert, Etten-Leur, Oosterhout of Roosendaal?

Je bent van harte welkom!

Wil je meer lezen over eenzaamheid, confronteren of vertrouwen? Neem dan een kijkje op deze blogs: